मुंबई महापालिका शाळांमध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या जीवनावर आधारित ‘विद्यार्थी प्रेरणा पुस्तिका’ शिकविली जाणार! लेखक प्रा. विजय मोहिते यांचे दिनेश बोधिराज यांनी अभिनंदन केले

आम्ही भारतीय, साप्ताहिक

मुंबई / दिनेश बोधिराज

बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या शाळांमधील विद्यार्थ्यांमध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जीवनकार्याची ओळख निर्माण करण्याबरोबरच भारतीय संविधान, मूलभूत हक्क, कर्तव्ये आणि लोकशाही मूल्यांची जाणीव रुजविण्यासाठी महापालिकेच्या शिक्षण विभागाने दोन महत्त्वपूर्ण शैक्षणिक उपक्रम हाती घेतले आहेत. इयत्ता सहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी तयार करण्यात आलेली ‘विद्यार्थी प्रेरणा पुस्तिका’ आणि इयत्ता पहिली ते दहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठीची ‘सुजाण नागरिक–सक्षम भारत’ (स्मार्ट नागरिक) पुस्तिका या उपक्रमांचा शुभारंभ शुक्रवार, १६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी मुंबईत होणार आहे. महापालिकेच्या शिक्षण विभागाकडून देण्यात आलेल्या निमंत्रणपत्रानुसार, या दोन्ही उपक्रमांचा शुभारंभ महाराष्ट्र राज्याचे मुख्यमंत्री यांच्या हस्ते करण्याचे नियोजन आहे. हा कार्यक्रम दादर पश्चिम येथील भवानी शंकर रोडवरील सीबीएसई शाळेत, कबुतरखान्याजवळ, सकाळी ११ वाजता आयोजित करण्यात येणार आहे. डॉ. आंबेडकरांच्या जीवनकार्यातून विद्यार्थ्यांना प्रेरणाइयत्ता सहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी तयार करण्यात आलेल्या विद्यार्थी प्रेरणा पुस्तिकेचा उद्देश डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जीवनावर आधारित प्रेरणादायी माहितीच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास साधणे हा आहे. सामाजिक, नैतिक आणि शैक्षणिक मूल्यांची जोपासना करताना विद्यार्थ्यांमध्ये आत्मविश्वास, शिक्षणाची आवड, सामाजिक जाणीव आणि जबाबदारीची भावना विकसित करण्यावर या उपक्रमात भर देण्यात येणार आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करून शिक्षणाच्या बळावर उभे केलेले असामान्य व्यक्तिमत्त्व विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी आहे. शिक्षण, समता, स्वाभिमान, सामाजिक न्याय आणि बंधुता या मूल्यांची ओळख शालेय वयातच करून देणे ही काळाची गरज आहे. अशा उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांना केवळ परीक्षेपुरते ज्ञान न मिळता समाजाकडे पाहण्याची विवेकनिष्ठ आणि संवेदनशील दृष्टी विकसित होण्यास मदत होऊ शकते. ‘स्मार्ट नागरिक’ उपक्रमातून संविधानाची ओळखइयत्ता पहिली ते दहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी राबविण्यात येणाऱ्या ‘सुजाण नागरिक–सक्षम भारत’ या उपक्रमाचा केंद्रबिंदू भारतीय संविधान आणि जबाबदार नागरिकत्व हा आहे. विद्यार्थ्यांना त्यांच्या वयानुसार सोप्या भाषेत संविधान, मूलभूत हक्क आणि कर्तव्ये यांची माहिती देणे, सामाजिक बांधिलकीची जाणीव निर्माण करणे आणि समता व बंधुता या मूल्यांची जोपासना करणे, हे या पुस्तिकांचे प्रमुख उद्दिष्ट असल्याचे निमंत्रणपत्रात नमूद करण्यात आले आहे. ज्ञान, मूल्ये, कौशल्ये आणि जबाबदारी यांचा समन्वय साधून सक्षम, संवेदनशील, संविधाननिष्ठ आणि जबाबदार नागरिक घडविण्याचा या उपक्रमामागील विचार आहे. शालेय जीवनातच सार्वजनिक स्वच्छता, इतरांच्या अधिकारांचा आदर, सामाजिक सलोखा, विविधतेचा स्वीकार आणि लोकशाही प्रक्रियेविषयी आदर अशा नागरिकत्वाशी संबंधित मूल्यांची रुजवण झाल्यास विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्त्व विकासाला व्यापक दिशा मिळू शकते. संविधाननिष्ठ पिढी घडविण्याच्या दिशेने पाऊलआजच्या काळात विद्यार्थ्यांना पाठ्यपुस्तकांतील अभ्यासक्रमाबरोबरच संविधानिक मूल्यांची प्रत्यक्ष जीवनाशी सांगड घालून देणे आवश्यक आहे. भारतीय संविधानातील स्वातंत्र्य, समता, बंधुता आणि न्याय या मूल्यांचा अर्थ विद्यार्थ्यांना समजावून सांगणे, तसेच त्यांचा दैनंदिन जीवनात उपयोग करण्याची जाणीव निर्माण करणे, ही शैक्षणिक व्यवस्थेची महत्त्वाची जबाबदारी आहे.या पार्श्वभूमीवर बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या शिक्षण विभागाने हाती घेतलेले हे दोन्ही उपक्रम महत्त्वाचे ठरू शकतात. मात्र, पुस्तिकांचा प्रत्यक्ष शैक्षणिक परिणाम साधण्यासाठी त्यांचे नियमित वाचन, शिक्षकांचे मार्गदर्शन, वर्गातील चर्चा, उपक्रमाधारित शिक्षण आणि विद्यार्थ्यांच्या सहभागाला प्रोत्साहन देणेही तितकेच महत्त्वाचे असेल. महापालिकेच्या शाळांमधील विद्यार्थ्यांपर्यंत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे विचार आणि भारतीय संविधानातील लोकशाही मूल्ये पोहोचविण्याच्या दृष्टीने या उपक्रमांकडे पाहिले जात आहे. या दोन्ही पुस्तिकांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांमध्ये सामाजिक समता, बंधुता, जबाबदार नागरिकत्व आणि संविधानाविषयी आदराची भावना अधिक दृढ होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

कार्यक्रमाचा तपशील : दिनांक : शुक्रवार, १६ ऑक्टोबर २०२६

वेळ : सकाळी ११ वाजता

स्थळ : भवानी शंकर रोडवरील सीबीएसई शाळा, कबुतरखान्याजवळ, दादर पश्चिम, मुंबई – ४०००२८

उपक्रम : विद्यार्थी प्रेरणा पुस्तिका आणि सुजाण नागरिक–सक्षम भारत (स्मार्ट नागरिक) पुस्तिका निमंत्रणपत्रावरील अधिकारी : श्री. कीर्तिवर्धन किरतकुडवे, शिक्षणाधिकारी (प्राथमिक), बृहन्मुंबई

प्रा. विजय मोहिते यांना बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या शिक्षणाधिकारी (प्राथमिक) कार्यालयाने दिनांक ९ ऑक्टोबर २०२६ च्या निमंत्रणपत्रातील माहिती.