वाळवंटातील विंचवापासून जागतिक मंचापर्यंत ! सिताराम राऊळ यांचे जागतिक यश; आंतरराष्ट्रीय मंचावर मराठी भाषेतून व्यक्त केले मनोगत

आम्ही भारतीय साप्ताहिक | संपादकीय

विशेषतांत्रिक कौशल्य आणि अचूक क्षणाची निवडबदलापूरचे वन्यजीव छायाचित्रकार सिताराम दिनकर राऊळ यांनी आपल्या कॅमेऱ्यातून निसर्गातील एका विलक्षण क्षणाला जागतिक स्तरावर ओळख मिळवून दिली आहे. वाळवंटातील वाळूच्या कणांमध्ये विंचवाची हालचाल टिपणाऱ्या त्यांच्या ‘Shifting Sand’ या छायाचित्रातून निसर्गातील सूक्ष्म हालचाली, जीवसृष्टीचे वैशिष्ट्य आणि छायाचित्रकाराचे निरीक्षणकौशल्य प्रभावीपणे समोर येते.या पुरस्कारप्राप्त छायाचित्रासाठी राऊळ यांनी Nikon D750 कॅमेरा आणि १०५ मिमी मॅक्रो लेन्सचा वापर केला. छायाचित्र टिपताना १/२५० सेकंदाचा शटर वेग, f/14 अपर्चर, ISO 125 आणि Godox फ्लॅशचा वापर करण्यात आल्याची माहिती स्पर्धेच्या अधिकृत संकेतस्थळावर देण्यात आल्याचे नमूद केले जाते.वन्यजीव छायाचित्रण म्हणजे केवळ महागडा कॅमेरा हातात घेऊन छायाचित्र टिपणे नव्हे. त्यासाठी निसर्गाचे सूक्ष्म निरीक्षण, जीवांच्या हालचालींचा अभ्यास, प्रकाशाचे अचूक आकलन, संयम आणि योग्य क्षणाची निवड या गुणांची आवश्यकता असते. वाळूचे कण हवेत उडत असताना विंचवाची हालचाल टिपण्यात राऊळ यांना मिळालेले यश त्यांच्या तयारीचे, तांत्रिक कौशल्याचे आणि निसर्गाविषयीच्या संवेदनशीलतेचे दर्शन घडवते. निसर्गाकडे पाहण्याची नवी दृष्टीवन्यजीव छायाचित्रण हे केवळ सौंदर्य टिपण्याचे माध्यम नाही, तर निसर्गातील जैवविविधतेची ओळख करून देणारे आणि पर्यावरणाविषयी जागरूकता निर्माण करणारे प्रभावी साधन आहे. अनेकदा मानवी नजरेतून दुर्लक्षित राहणाऱ्या लहान जीवांचे जीवन, त्यांच्या जगण्यातील संघर्ष आणि पर्यावरणाशी असलेले नाते अशा छायाचित्रांतून लोकांसमोर येते. ‘Shifting Sand’ या छायाचित्रातूनही वाळवंटातील एका छोट्या जीवाचे वैशिष्ट्यपूर्ण अस्तित्व समोर येते. निसर्गातील प्रत्येक जीवाला पर्यावरणीय साखळीत महत्त्वाचे स्थान आहे, याची जाणीव अशा छायाचित्रांमुळे होते. त्यामुळे वन्यजीव छायाचित्रण हे केवळ कलात्मक अभिव्यक्ती न राहता निसर्गसंवर्धनाचा संदेश देणारे माध्यम ठरते. जागतिक व्यासपीठावर मराठीचा अभिमानसिताराम दिनकर राऊळ यांच्या यशातील आणखी एक विशेष उल्लेखनीय बाब म्हणजे पुरस्कार स्वीकारताना त्यांनी जागतिक व्यासपीठावर मराठी भाषेत आपले मनोगत व्यक्त केल्याची माहिती.जागतिक स्तरावरील प्रतिष्ठित मंचावर आपल्या मातृभाषेतून भावना व्यक्त करणे ही केवळ वैयक्तिक अभिव्यक्ती नसून भाषिक अस्मिता आणि सांस्कृतिक आत्मविश्वासाचेही प्रतीक आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विविध देशांतील कलाकार, छायाचित्रकार आणि निसर्गप्रेमी एकत्र आलेले असताना मराठी भाषेतून व्यक्त होण्याचा त्यांचा निर्णय निश्चितच कौतुकास्पद आहे.जागतिक यश मिळवण्यासाठी मातृभाषेचा त्याग करावा लागतो, असा समज त्यांच्या या कृतीमुळे दूर होण्यास मदत होते. आपले कौशल्य जागतिक दर्जाचे असू शकते आणि आपली अभिव्यक्ती मातृभाषेतूनही तितक्याच आत्मविश्वासाने होऊ शकते, हा संदेश त्यांच्या कृतीतून अधोरेखित होतो. मातृभाषा ही केवळ दैनंदिन व्यवहाराची भाषा नसते. ती आपल्या भावना, संस्कृती, विचार आणि सामाजिक ओळखीचा अविभाज्य भाग असते. त्यामुळे जागतिक व्यासपीठावर मराठीतून व्यक्त होण्याच्या त्यांच्या कृतीचे महत्त्व केवळ भाषेपुरते मर्यादित राहत नाही. ते महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक ओळखीशीही जोडले जाते. त्यांच्या भाषणातील नेमके शब्द, त्यामागील भावना आणि उपस्थितांची प्रतिक्रिया यांची अधिकृत माहिती उपलब्ध झाल्यास या प्रसंगाचे महत्त्व आणखी स्पष्टपणे वाचकांसमोर मांडता येईल. महाराष्ट्रासाठी अभिमानाची बाबबदलापूरसारख्या शहरातून पुढे आलेल्या छायाचित्रकाराने जागतिक स्तरावर आपल्या कामाची दखल मिळवणे ही महाराष्ट्रातील निसर्गप्रेमी आणि छायाचित्रण क्षेत्रासाठी प्रेरणादायी बाब आहे. स्थानिक परिसरातील निसर्गाचे निरीक्षण करणाऱ्या व्यक्तीलाही सातत्यपूर्ण अभ्यास, मेहनत आणि कौशल्याच्या बळावर आंतरराष्ट्रीय स्तरावर स्वतःची ओळख निर्माण करता येते, हे त्यांच्या यशातून दिसून येते.विशेषतः तरुण पिढीने या यशाकडे केवळ पुरस्कार म्हणून न पाहता त्यामागील अभ्यास, निरीक्षणशक्ती, संयम आणि निसर्गाविषयीची आस्था समजून घेणे आवश्यक आहे. निसर्गातील लहानात लहान जीवाचे महत्त्व ओळखणे आणि त्याचे सौंदर्य जगासमोर आणणे, हीदेखील एक प्रकारची सामाजिक व पर्यावरणीय जाणीव आहे.आजच्या काळात पर्यावरणाचा ऱ्हास, जैवविविधतेवरील संकटे आणि वन्यजीवांच्या अधिवासांवरील वाढता दबाव यांविषयी जनजागृती होणे आवश्यक आहे. अशा परिस्थितीत निसर्गातील दुर्लक्षित जीवांना आपल्या छायाचित्रांतून जागतिक व्यासपीठ मिळवून देणाऱ्या छायाचित्रकारांचे योगदान महत्त्वाचे ठरते. कौशल्याला जागतिक मान्यता, मराठीला सन्मानसिताराम दिनकर राऊळ यांच्या ‘Shifting Sand’ या छायाचित्रातून निसर्गातील एका छोट्या जीवाचा अनोखा क्षण जगासमोर आला. त्यांच्या छायाचित्रणातील कौशल्याची दखल घेतली गेली, तर पुरस्कार स्वीकारताना मराठी भाषेतून व्यक्त होण्याच्या त्यांच्या कृतीने भाषिक अभिमानाचाही मुद्दा अधोरेखित केला.कला, विज्ञान, तंत्रज्ञान, साहित्य किंवा छायाचित्रण कोणतेही क्षेत्र असो, जागतिक स्तरावर स्वतःची ओळख निर्माण करताना आपल्या भाषेचा आणि सांस्कृतिक मुळांचा अभिमान जपता येतो, हे अशा उदाहरणांतून स्पष्ट होते.राऊळ यांचे यश हे केवळ एका छायाचित्रकाराचे वैयक्तिक यश नाही; ते महाराष्ट्रातील नवोदित छायाचित्रकारांना प्रेरणा देणारे आणि मराठी भाषेच्या अभिव्यक्तीक्षमतेची जाणीव करून देणारे उदाहरण आहे.निसर्गातील एका छोट्याशा जीवाचा क्षण कॅमेऱ्यात बंदिस्त करून जागतिक स्तरावर पोहोचवणाऱ्या आणि आंतरराष्ट्रीय मंचावर मराठी भाषेतून आपले मनोगत व्यक्त करणाऱ्या सिताराम दिनकर राऊळ यांचे ‘आम्ही भारतीय साप्ताहिक’तर्फे मनःपूर्वक अभिनंदन! त्यांच्या पुढील वाटचालीस हार्दिक शुभेच्छा!