आम्ही भारतीय साप्ताहिक | विशेष वृत्तलेख | १८ ऑक्टोबर २०२६
नवी दिल्ली : प्रतिनिधी
लोकगायिका आणि सामाजिक-राजकीय विषयांवर परखड भाष्य करणाऱ्या नेहा सिंह राठौर यांच्याबाबत ABP न्यूज डिजिटलने प्रसारित झालेल्या एका बातमीमुळे माध्यमांच्या विश्वासार्हतेचा, पत्रकारितेच्या जबाबदारीचा आणि महिलांच्या प्रतिष्ठेचा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. नेहा सिंह राठौर यांच्याशी संबंधित वसतिगृहात सेक्स रॅकेट चालत असल्याचा आणि तेथे पोलिसांनी छापा टाकल्याचा दावा करणारे वृत्त प्रसारित करण्यात आले होते. त्यानंतर निर्माण झालेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर ABP नेटवर्कने १७ ऑक्टोबर रोजी संबंधित बातमी तथ्यांच्या आधारे चुकीची असल्याचे मान्य करून जाहीर माफी मागितली. मात्र, ही माफी पुरेशी नसल्याची भूमिका नेहा सिंह राठौर यांनी घेतली असून, न्यायासाठी न्यायालयीन लढा देण्याचा इशारा दिला आहे.
‘मी वेश्या किंवा कॉल गर्ल नाही‘
या प्रकरणावर प्रतिक्रिया देताना नेहा सिंह राठौर यांनी वृत्तवाहिनीच्या संपादकीय नेतृत्वाला थेट प्रश्न विचारले. आपली राजकीय विचारधारा वेगळी असू शकते; मात्र, त्यामुळे एखाद्या महिलेला बदनाम करण्याचा किंवा तिच्या चारित्र्यावर प्रश्नचिन्ह निर्माण करण्याचा अधिकार कोणालाही मिळत नाही, असा त्यांच्या भूमिकेचा आशय आहे.
त्यांनी सोशल मीडियावरून आपली तीव्र नाराजी व्यक्त करताना सरकारला प्रश्न विचारणाऱ्या महिलांना अशा प्रकारे अपमानित करण्याचा प्रयत्न केला जात असल्याचा आरोप केला. तसेच, महिलांच्या प्रतिष्ठेचे संरक्षण करण्यासाठी राष्ट्रीय महिला आयोगाने या प्रकरणाची दखल घ्यावी, अशी मागणीही केली.
नेहा सिंह राठौर यांनी संबंधित बातमीतील दावे फेटाळले. आपले कोणतेही वसतिगृह नसताना आपल्याशी सेक्स रॅकेटचा संबंध जोडणारी बातमी कशी प्रसारित करण्यात आली, असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला.
ABP नेटवर्कने काय मान्य केले?
या प्रकरणावरून टीका वाढल्यानंतर ABP नेटवर्कने आपल्या अधिकृत सोशल मीडिया खात्यावर स्पष्टीकरण प्रसिद्ध केले. नेटवर्कच्या डिजिटल व्यासपीठावर नेहा सिंह राठौर यांच्याशी संबंधित प्रसारित झालेली बातमी तथ्यांच्या आधारे चुकीची असल्याचे आढळल्याचे नमूद करण्यात आले. या चुकीच्या प्रसारणाबद्दल नेटवर्कने खेद व्यक्त करून माफी मागितली.
या घडामोडीमुळे वृत्तवाहिन्यांनी बातमी प्रसारित करण्यापूर्वी संबंधित व्यक्तीचे नाव, छायाचित्र, घटनास्थळ आणि आरोपांची सत्यता तपासण्याची गरज पुन्हा अधोरेखित झाली आहे.
‘माफी नको, न्याय हवा’
ABP नेटवर्कने माफी मागितल्यानंतरही नेहा सिंह राठौर यांनी ती स्वीकारण्यास नकार दिल्याचे वृत्त आहे. एखाद्या महिलेच्या प्रतिष्ठेला धक्का पोहोचल्यानंतर केवळ माफीनामा प्रसिद्ध करून प्रकरण संपवता येणार नाही, अशी त्यांची भूमिका आहे. या प्रकरणात न्यायालयीन मार्गाने दाद मागण्याचा निर्धार त्यांनी व्यक्त केला आहे.
त्यांच्या भूमिकेमुळे माध्यमांची जबाबदारी आणि चुकीच्या बातमीमुळे व्यक्तीच्या प्रतिष्ठेला होणारी हानी याबाबत नवी चर्चा सुरू झाली आहे.
पत्रकारितेचे स्वातंत्र्य म्हणजे तथ्यांकडे दुर्लक्ष करण्याची मुभा नव्हे!
लोकशाहीमध्ये माध्यमांना सरकारला प्रश्न विचारण्याचे, सत्ताधाऱ्यांच्या कामकाजावर टीका करण्याचे आणि जनतेसमोर महत्त्वाचे मुद्दे मांडण्याचे स्वातंत्र्य आहे. परंतु हे स्वातंत्र्य जबाबदारीसोबत येते. एखाद्या व्यक्तीचे नाव किंवा छायाचित्र गंभीर आरोपांशी जोडण्यापूर्वी संबंधित माहितीची पडताळणी करणे, तिची बाजू जाणून घेणे आणि बातमीचा संदर्भ स्पष्ट करणे ही पत्रकारितेची मूलभूत तत्त्वे आहेत.
विशेषतः महिलांबाबत लैंगिक स्वरूपाचे आरोप करताना अधिक सावधगिरी आवश्यक आहे. अशा बातम्यांमुळे संबंधित व्यक्तीची सामाजिक प्रतिष्ठा, वैयक्तिक आयुष्य आणि मानसिक स्वास्थ्य यांवर परिणाम होऊ शकतो. डिजिटल माध्यमांवर एखादी बातमी वेगाने पसरल्यानंतर ती मागे घेणे शक्य असले, तरी त्यामुळे झालेली हानी पूर्णपणे भरून निघेलच असे नाही.
विचारधारा वेगळी असली तरी प्रतिष्ठेचा अधिकार समान
नेहा सिंह राठौर यांचे राजकीय विचार कोणाला मान्य असोत किंवा नसोत, त्यांच्याशी असहमत असण्याचा अधिकार प्रत्येकाला आहे. त्याचप्रमाणे, त्यांनाही सरकारच्या धोरणांवर प्रश्न उपस्थित करण्याचा आणि स्वतःची बाजू मांडण्याचा अधिकार आहे. वैचारिक मतभेदांचे उत्तर तथ्याधारित चर्चेतून दिले पाहिजे; वैयक्तिक प्रतिष्ठेला धक्का पोहोचवणाऱ्या अप्रमाणित आरोपांतून नव्हे.
बातमी चुकीची ठरल्यावर माफी मागणे पुरेसे आहे का, की संबंधित व्यक्तीला झालेल्या हानीची जबाबदारी निश्चित करण्यासाठी स्वतंत्र आणि प्रभावी कार्यवाहीही आवश्यक आहे?
