मुंबईतील १४ फूट व त्यापेक्षा अधिक उंचीच्या झोपड्यांवर विशेष निष्कासन मोहीम २ लाख २३ हजार १५० झोपड्यांपैकी ३९ हजार १११ झोपड्या कारवाईच्या रडारवर

आम्ही भारतीय, साप्ताहिक

अमोल निकाळजे, प्रतिनिधी : मुंबईतील झोपडपट्टी भागांमध्ये वाढणाऱ्या अनधिकृत बांधकामांना आळा घालण्यासाठी मुंबई महानगरपालिकेने १४ फूट किंवा त्यापेक्षा अधिक उंचीच्या अनधिकृत झोपड्यांविरोधात विशेष निष्कासन मोहीम राबविण्याचा निर्णय घेतला आहे. ही विशेष मोहीम १ ऑक्टोबर ते ३१ डिसेंबर २०२६ या तीन महिन्यांच्या कालावधीत मुंबईतील सर्व २४ प्रशासकीय विभागांमध्ये राबविण्यात येणार आहे. महापालिका प्रशासनाने संबंधित रहिवाशांना अनधिकृत वाढीव बांधकामे स्वतःहून हटविण्याचे आवाहन केले असून, त्यानंतर निष्कासनाची कारवाई केली जाणार आहे. २ लाख २३ हजार १५० झोपड्यांचे सर्वेक्षणमहापालिकेच्या उपलब्ध आकडेवारीनुसार, मुंबई शहर आणि उपनगरांमध्ये एकूण २ लाख २३ हजार १५० झोपड्या असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. त्यापैकी ३९ हजार १११ झोपड्या १४ फूट किंवा त्यापेक्षा अधिक उंचीच्या असल्याचे आढळले आहे. या बांधकामांमध्ये अनधिकृत वाढीव बांधकाम किंवा अतिरिक्त बांधकाम असल्यास त्यावर निष्कासनाची कारवाई करण्याचे महापालिकेचे नियोजन आहे.

पूर्व उपनगरांमध्ये सर्वाधिक झोपड्या १४ फूट किंवा त्यापेक्षा अधिक उंचीच्या ३९ हजार १११ झोपड्यांचे क्षेत्रनिहाय वर्गीकरण पुढीलप्रमाणे आहे :

१४ फूट किंवा त्यापेक्षा अधिक उंचीच्या झोपड्या मुंबई शहर मध्ये ३,३४८,पश्चिम उपनगरे मध्ये ४,५३६ पूर्व उपनगरे मध्ये ३१,२२७ एकूण ३९,१११ या आकडेवारीनुसार पूर्व उपनगरांमध्ये अशा झोपड्यांचे प्रमाण सर्वाधिक आहे. एकूण ३९ हजार १११ झोपड्यांपैकी ३१ हजार २२७ म्हणजे सुमारे ७९.८४ टक्के झोपड्या पूर्व उपनगरांमध्ये आहेत. आतापर्यंत ४ हजार ५८४ झोपड्यांवर कारवाईमहापालिका प्रशासनाच्या माहिती नुसार, १४ फूट किंवा त्यापेक्षा अधिक उंचीच्या बांधकामांपैकी ४ हजार ५८४ झोपड्यांवर यापूर्वीच निष्कासनाची कारवाई करण्यात आली आहे. आणखी ६११ झोपड्यांना नोटिसा बजावण्यात आल्या आहेत. उर्वरित अनधिकृत बांधकामे संबंधितांनी स्वतःहून हटवावीत, अन्यथा महापालिकेच्या पथकांकडून कारवाई केली जाईल, असा इशारा प्रशासनाने दिला आहे. २४ ऑगस्ट ते १५ सप्टेंबरदरम्यान १२८ बांधकामांवर कारवाई महापालिकेच्या विविध प्रशासकीय विभागांकडून अनधिकृत बांधकामांविरोधात नियमित कारवाई सुरू आहे. २४ ऑगस्ट ते १५ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत १२८ अनधिकृत बांधकामांवर निष्कासनाची कारवाई करण्यात आली. याशिवाय आणखी १४० अनधिकृत बांधकामांवर कारवाई प्रस्तावित असल्याचे महापालिका प्रशासनाकडून सांगण्यात आले आहे. सर्व २४ प्रशासकीय विभागांमध्ये मोहीम आगामी विशेष मोहीम मुंबई महानगरपालिकेच्या सर्व २४ प्रशासकीय विभागांमध्ये राबविण्यात येणार आहे. महापालिका आयुक्त अश्विनी भिडे यांच्या निर्देशानुसार, अतिरिक्त महापालिका आयुक्त (शहर) प्राजक्ता वर्मा-लवंगारे यांच्या मार्गदर्शनाखाली आणि सहआयुक्त (दक्षता) देवेंदर सिंग यांच्या नेतृत्वाखाली ही कारवाई करण्यात येणार आहे. रहिवाशांना स्वतःहून बांधकाम हटविण्याचे आवाहन महापालिका प्रशासनाने झोपडपट्टी भागातील रहिवाशांना १४ फूट किंवा त्यापेक्षा अधिक उंचीची तसेच इतर अनधिकृत वाढीव बांधकामे स्वतःहून हटविण्याचे आवाहन केले आहे. दिलेल्या कालावधीत बांधकामे न हटवल्यास महापालिकेच्या पथकांकडून निष्कासनाची कारवाई करण्यात येईल आणि संबंधितांना कारवाईचा खर्च तसेच कायदेशीर प्रक्रियेला सामोरे जावे लागू शकते, असा इशारा देण्यात आला आहे. कारवाईची पार्श्वभूमी मुंबईतील झोपडपट्टी भागांमध्ये अनधिकृतपणे अतिरिक्त मजले, वाढीव बांधकामे आणि संरचनात्मक बदल होत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर ही विशेष मोहीम हाती घेण्यात आली आहे. पावसाळ्यानंतर अनधिकृत बांधकामांविरोधातील कारवाईला अधिक वेग देण्याचे प्रशासनाचे नियोजन आहे. मात्र प्रत्येक प्रकरणात संबंधित कायदे, न्यायालयीन आदेश आणि प्रशासनाने निश्चित केलेल्या प्रक्रियेचे पालन करणे आवश्यक राहणार आहे.

मुंबईतील २ लाख २३ हजार १५० झोपड्यांच्या तुलनेत १४ फूट किंवा त्यापेक्षा अधिक उंचीच्या ३९ हजार १११ झोपड्यांची नोंद झाली आहे. त्यापैकी जवळपास ८० टक्के झोपड्या पूर्व उपनगरांमध्ये आहेत. त्यामुळे १ ऑक्टोबरपासून सुरू होणाऱ्या तीन महिन्यांच्या विशेष मोहिमेत पूर्व उपनगरांतील कारवाईकडे विशेष लक्ष राहण्याची शक्यता आहे. तथापि, प्रत्यक्ष कारवाईची संख्या, विभागनिहाय कारवाई आणि नोटिसांची पुढील स्थिती महापालिकेच्या अधिकृत कारवाई अहवालातून स्पष्ट होईल.