दरवर्षी ४ ऑक्टोबर रोजी जागतिक प्राणी दिन जगभरात प्राण्यांचे कल्याण, संरक्षण आणि त्यांच्या हक्कांबद्दल जनजागृती करण्यासाठी साजरा केला जातो

दरवर्षी ४ ऑक्टोबर रोजी जागतिक प्राणी दिन जगभरात प्राण्यांचे कल्याण, संरक्षण आणि त्यांच्या हक्कांबद्दल जनजागृती करण्यासाठी साजरा केला जातो.

इतिहास आणि सुरुवात: पहिली सुरुवात: जर्मन लेखक व प्रकाशक ”हेनरिक झिमरमन” यांनी दि. २४ मार्च १९२५ रोजी बर्लिन येथे पहिला प्राणी दिन आयोजित केला होता. दि. ४ ऑक्टोबर तारीख: पुढे सन १९३१ मध्ये इटलीच्या फ्लॉरेन्स शहरात झालेल्या आंतरराष्ट्रीय पर्यावरण परिषदेत हा दिवस दरवर्षी ४ ऑक्टोबर रोजी साजरा करण्याचा ठराव संमत झाला.

उद्दिष्ट व महत्त्व:

[1] क्रूरता थांबवणे: प्राण्यांवर होणारे अत्याचार, छळ आणि हिंसाचार थांबवणे.

[2] संवेदनशीलता: लोकांमध्ये मुक्या प्राण्यांविषयी प्रेम, दया आणि आपुलकीची भावना निर्माण करणे.

[3] अस्तित्व रक्षण: जंगलतोड, प्रदूषण आणि मानवी हस्तक्षेपामुळे धोक्यात आलेले प्राण्यांचे अस्तित्व आणि पर्यावरण वाचवणे.

कसा साजरा केला जातो?: प्राणीमित्र संघटना विविध शिबिरे, दत्तक कार्यक्रम आणि जनजागृती रॅली आयोजित करतात.

जागतिक प्राणी दिन आज रविवार, दि.4 ऑक्टोबर रोजी महान किंवा लहान, सर्वांवर प्रेम करा या थीमसह साजरा केला जात आहे. हा एक दिवस आहे ज्यामध्ये जगभरातील देश प्राण्यांच्या कल्याणासाठी आणि हक्कांसाठी काम करतात. प्राण्यांवरील क्रूरता आणि अत्याचार रोखण्यासाठी आणि प्राण्यांच्या कल्याणाची आणि अधिकारांची जाणीव करून देण्यासाठी दरवर्षी 4 ऑक्टोबरला जागतिक प्राणी कल्याण दिन आंतरराष्ट्रीय स्तरावर साजरा केला जातो . जागतिक प्राणी दिन प्रथम दि. 4 ऑक्टोबर 1929 रोजी साजरा करण्यात आला, ज्याची सुरुवात जर्मन लेखक आणि प्रकाशक “हेनरिक झिमरमन” यांनी प्राणी कल्याणाविषयी जागरुकता वाढवण्यासाठी केली. दि. 24 मार्च 1925 रोजी जागतिक प्राणी दिनाचे आयोजन हेनरिक झिमरमन (1887-1942) नावाच्या जर्मन व्यक्तीने केले होते. ते केवळ लेखकच नव्हते, तर त्यांनी मेन्स एण्ड हुंड (माणूस आणि कुत्रा) नावाचे द्वैमासिक देखील प्रकाशित केले, या मासिकाचा उपयोग प्राणी कल्याणाविषयीच्या त्यांच्या विचारांना चालना देण्यासाठी एक माध्यम म्हणून केला आणि जागतिक प्राणी दिन समितीची स्थापना करण्यासाठी त्याचा वापर केला. दि. 24 मार्च 1925 रोजी त्यांच्या समितीने जागतिक प्राणी कल्याण दिनाचे आयोजन केले होते, त्यांनी बर्लिन, जर्मनी येथील स्पोर्ट्स पॅलेस येथे त्या वेळच्या प्राणी कल्याणाच्या समस्यांबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यासाठी त्याचे आयोजन केले आणि या पहिल्या कार्यक्रमात सुमारे 5,000 लोक उपस्थित होते. हा कार्यक्रम असिसीच्या सेंट फ्रान्सिसच्या मेजवानीच्या दिवसाशी संरेखित होता, जो 4 ऑक्टोबरच होता. शेवटी 4 ऑक्टोबर हा जागतिक प्राणी दिवस म्हणून साजरा करण्याचा ठराव मे 1931 मध्ये फ्लोरेन्स इटलीतील आंतरराष्ट्रीय प्राणी संरक्षण काँग्रेसने स्वीकारला. त्यानंतर आज जगभरात प्राण्यांच्या कल्याणासाठी जागतिक प्राणी दिन साजरा केला जातो. “सर्व सृष्टीवर प्रेम करा’’ हे भारतीय संस्कृतीमध्ये अनेक प्रकारे सांगितले आहे. जगद्गुरु जगद्वंद्य संतशिरोमणी तुकाराम महाराज समजावितात- “वृक्षवल्ली आम्हा सोयरी |वनचरे || पक्षीही सुस्वरे | आळविती || ” जगात अनेक ठिकाणी प्राणिमात्रांना क्रूरपणे वागवले जाते किंवा त्यांच्याकडे दुर्लक्षच केले जाते. वाढत्या लोक संख्येमुळे पूर्वीची घनदाट जंगले तुटून तिथे गावाची नगरे व नगरांची महानगरे होत असताना भरपूर प्रमाणात जंगल तोड झाली. त्यामुळे प्राण्यांचे अस्तित्त्व धोक्यात आले आहे. काही पाळीव प्राण्यांना अतिशय चांगले वागवले जाते, तर काहींना दिवसभरात खायलाही मिळत नाही. ही समस्या जगापुढे आणण्यासाठी जगभरात विविध कार्यक्रम आयोजित केले जातात. लहान-मोठ्या, पाळीव-भटक्या अशा सर्व प्राणिमात्रांचा यांमध्ये समावेश होतो. पर्यावरणासोबतच प्राण्यांचेही संरक्षण व्हावे, यासाठी सन १९३१ मध्ये इटली देशातील फ्लाॅरेन्स शहरात एक पर्यावरण परिषद भरवण्यात आली होती. या परिषदेत लोकांमध्ये प्राण्यांविषयी संवेदनशीलता आणि आपुलकीची भावना जागृत व्हावी यासाठी ४ ऑक्टोबर हा दिवस ”जागतिक प्राणी दिन” म्हणून पाळला जावा, असे ठरवण्यात आले. तेव्हापासून हा दिवस ”जागतिक प्राणी दिवस” म्हणून ओळखला जातो. प्राण्यांवर प्रेम करणाऱ्या प्रत्येकासाठी आजचा दिवस खास आहे. आज जगभर जागतिक प्राणी दिन साजरा केला जात आहे. पाळीव प्राणी तसेच इतरही प्राण्यांवर आपल्या मुलांप्रमाणे प्रेम करणाऱ्यांची संख्या काही कमी नाही. आजचा दिवस अशा लोकांसाठी खास आणि महत्वाचा आहे. जगभरात दरवर्षी 4 ऑक्टोबर हा दिवस जागतिक प्राणी दिन म्हणून साजरा केला जातोय, हे योग्यच! जागतिक प्राणी दिनाचा इतिहास: असिसिचे संत फ्रान्सिस यांचं प्राण्यावर खूप प्रेम होतं. त्यांनी 4 ऑक्टोबर 1925 या दिवशी प्राण्यासाठी ”उत्सव दिन” म्हणजे “फिस्ट डे” साजरा करायला सुरुवात केली. त्यानंतर सन 1931 साली इटली येथे इंटरनॅशनल अॅनिमल प्रोटेक्शन काँग्रेस भरवण्यात आली होती. त्यामध्ये संत फ्रान्सिस यांचा सन्मान म्हणून 4 ऑक्टोबरला आंतरराष्ट्रीय प्राणी दिवस साजरा करण्याचं ठरवलं. जागतिक प्राणी दिनाचा उद्देश आणि महत्व: जागतिक प्राणी दिनाचा मूळ उद्देश हा जगभरातील प्राण्यांच्या परिस्थितीवर आवाज उठवणे आणि त्यांच्या कल्याणासाठी उपाययोजना करणे, त्याबद्दल जागरुकता निर्माण करणे हा आहे. आजच्या दिवशी जगभरातील प्राणीमित्र संघटना, प्राणी हक्क संघटना तसेच या विषयावर कार्य करणाऱ्या विविध संघटना एकत्रित येतात आणि जनजागृती निर्माण करण्याचा प्रयत्न करतात. जगभरातले सर्व प्राणी, म्हणजे पाळीव प्राणी आणि जंगलातले प्राणी, या सर्वांवर प्रेम करणाऱ्या, त्यांच्या संवर्धनासाठी प्रयत्न करणाऱ्या लोकांचाही आज सन्मान केला जातो. पशु-पक्षी, प्राणी यांच्या संरक्षणाचे जे काही कायदे आहेत, त्यांना अद्ययावत बनवण्यासाठी विविध प्राणी संघटना प्रयत्न करतात. त्यामुळे शिकारी अथवा तस्कर हे कायद्यातील पळवाट शोधून पळून जाणार नाहीत. प्राणी हे निसर्गातील अन्नसाखळीतील एक महत्वाचा घटक आहेत. आजही जगभरातल्या जवळपास एक अब्ज गरीब लोकांना प्राण्यांमुळे रोजगार मिळतोय. त्यामुळे शाश्वत विकासासाठी प्राण्याची काळजी घेणे, त्यांचं संवर्धन करणे अत्यावश्यक आहे. जागतिक प्राणी दिन, ज्याला कधीकधी जागतिक प्राणी कल्याण दिन किंवा जागतिक प्राणी संरक्षण दिन असेही म्हटले जाते, हा जगभरातील प्राण्यांचे हक्क आणि कल्याण साजरे करण्यासाठी ४ ऑक्टोबर रोजी साजरा केला जाणारा एक वार्षिक कार्यक्रम आहे. हा एक महत्त्वाचा दिवस असून सन १९२५ पासून तो साजरा केला जात आहे आणि एक वाढता आंतरराष्ट्रीय समुदाय सर्व प्राण्यांचे अनावश्यक दुःख संपवण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. जगभरात जागरूकता वाढवून आणि शिक्षण सुधारून, या कामात सहभागी असलेले लोक वन्य आणि पाळीव प्राण्यांना विचार, भावना आणि स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्व असलेले संवेदनशील जीव म्हणून मान्यता देणारी जागा निर्माण करण्यास मदत करत आहेत. त्यांच्या प्राणी कल्याणाच्या पद्धती आणि त्यांना दिली जाणारी वागणूक यातून हेच ​​प्रतिबिंबित झाले पाहिजे. एका कवी महाशयांनी म्हटले आहे-

“बिनभिंतीची उघडी शाळा, लाखो इथे गुरू ॥ वृक्ष-वेली, पशु-पाखरे, यांशी दोस्ती करू॥” जागतिक स्तरावर पोहोच असल्यामुळे, जगभरातील अनेक लोक जागतिक प्राणी दिन वेगवेगळ्या प्रकारे साजरा करतात. व्यवसाय आणि व्यक्ती विविध मार्गांनी जागतिक प्राणी दिन साजरा करून प्राण्यांना आवाज देऊ शकतात; मग तो धर्मादाय संस्थांसाठी निधी उभारणीचा कार्यक्रम असो किंवा शैक्षणिक सत्र असो, प्रत्येकाला सहभागी होण्यासाठी अनेक पर्याय उपलब्ध आहेत. विविध समाज माध्यमांवरुन सविनय साभार जी!!! आंतरराष्ट्रीय प्राणी दिनाच्या सप्ताहभर सर्वांना प्रेरक हार्दिक हार्दिक शुभेच्छा जी !!

– संकलन व सुलेखन – श्री कृष्णकुमार आनंदी-गोविंदा निकोडे गुरूजी. (एक प्राणी प्रेमी) राह. श्रीगुरूदेव प्रार्थनामंदिर जवळ, रामनगर वॉर्ड, गडचिरोली. फक्त मधुभाष- 9699836717.